KWARTALNIK | NR 2/2020 | 12.20 - 06.21 | CZASOPISMO POSTPENITENCJARNE

UZALEŻENIENIE OD SEKSU

a terapia w polskim systemie penitencjarnym

Seksoholizm należy do grupy uzależnień behawioralnych tak samo jak alkoholizm czy hazard. Człowiek uzależniony od seksu widzi w nim możliwość odreagowania, odstresowania się. Ma obsesyjny stosunek do niego, buduje nierealistyczne relacje z przedmiotami lub osobami. Seks staje się najważniejszą potrzebą, a jej zaspokojenie przedkładana są nad inne czynności. Osoba uzależniona od seksu równocześnie może być uzależniona od innych substancji, takich jak alkohol, narkotyki czy hazard.
Według znanego seksuologa Lwa Starowicza seksoholizm przejawia się nawracającą niemożnością kontrolowania popędu seksualnego oraz kontynuacja takich zachowań pomimo świadomości o ich szkodliwości.

Według Patrica Carnesa seksoholizm przejawia się:

  • Utratą kontroli nad zachowaniami seksualnymi oraz ich negatywnymi konsekwencjami,
  • Brakiem zdolności zaprzestania szkodliwych czynności,
  • Powrotem do autodestrukcyjnych zachowań,
  • Fantazjowaniem jako główną strategią na życie,
  • Zwiększoną ilością doznań seksualnych,
  • Zaniedbywaniem pracy, rodziny i najbliższych.

Osoby uzależnione od seksu okazują postawę roszczeniową i nie potrafią zaakceptować prawdziwej intymności przez obawy odrzucenia. Niestety fantazjowanie, rozmyślanie na temat odbywania stosunków, zaburza myślenie o świecie rzeczywistym i uniemożliwia pracę czy skupianie się na rzeczach z życia codziennego.

Seksoholicy mają skłonność do nadawania seksualnego znaczenia ludziom i sytuacjom, dostrzegają wątki seksualne w zwyczajnych, codziennych sytuacjach czy uwagach; potrafią przeznaczyć wiele pieniędzy oraz czasu na pogoń za osiągnięciem satysfakcji. Nie można określić jednego, sztywnego wzoru seksoholizmu – może się on przejawiać przez różne zachowania: masturbację, stosunki homo- i heteroseksualne, oglądanie pornografii, fantazje seksualne, prostytuowanie się, ekshibicjonizm, podglądactwo, ocieractwo, nieprzyzwoite rozmowy telefoniczne, molestowanie dzieci, kazirodztwo, gwałty itd. Do najpopularniejszych form seksoholizmu można zaliczyć masturbację oraz pornografię – są one stale dostępne i nie wymagają obecności drugiej osoby. W przypadku odbywania kary pozbawienia wolności często w celach dochodzi do aktów homoseksualnych zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet. Nierzadko jednak są to stosunki niechciane, które można uznać za gwałt na współosadzonych. Poprzez deprywacje najistotniejszych potrzeb osadzeni nie są w stanie zaspokoić swoich seksualnych popędów w sposób akceptowalny.

Faktem jest, że seksoholik ma niskie poczucie własnej wartości, a seks pomaga mu nabrać pewności siebie i dowartościować się. Wielu uzależnionych uważa siebie za społeczne wyrzutki, za ludzi rozwiązłych, z brakiem silnej woli lub za zboczeńców i zwyrodnialców. Inni wręcz przeciwnie – uważają, że mają prawo do wszystkiego i mogą bezgranicznie zaspokajać swoje pragnienia.  Mogą być wręcz dumni ze swoich łóżkowych przeżyć i stylu życia. Zazwyczaj twierdzą, że są zdrowi i nie mają żadnych problemów z seksem. Mimo że nie widzą potrzeby leczenia, to w głębi duszy są nieszczęśliwi, osamotnieni, bezradni z powodu braku kontroli nad swoimi fizycznymi potrzebami. Wśród seksoholików stosunkowo często objawia się depresja i dochodzi do prób samobójczych.

Według Marka Lasnera, terapeuty uzależnień od seksu, „Erotomania przynosi ból, a nie przyjemność. Po chwilowej rozkoszy przychodzi cierpienie: osamotnienie, pustka, poczucie beznadziei, rozpacz”.

Większość badaczy i klinicystów pozostaje zgodnych co do podstawowego znaczenia psychoterapii w leczeniu osób uzależnionych od seksu oraz wspomagającej roli środków farmakologicznych. Najczęściej stosowane metody to terapia psychodynamiczna, poznawczo- behawioralna, grupowa i małżeńska. Często pomocne mogą okazać się również spotkania w gronie Anonimowych Seksoholików.

Terapia grupowa – udział w terapii z innymi osobami przejawiającymi ten sam problem pomaga przełamać barierę wstydu i uczucia odmienności. Efektem takich terapii może być redukcja zagrożeń i szkód wynikających z seksoholizmu, takich jak zapobieganie przenoszenia chorób drogą płciową, zmniejszenie strat finansowych czy spadek ryzykownych zachowań seksualnych. Wykazano, że ten rodzaj terapii pomaga w przezwyciężeniu uczucia wstydu i upokorzenia, zmniejsza też poczucie alienacji oraz lęku.

Terapia psychodynamiczna – ważne jest tutaj zidentyfikowanie i próba zrozumienia pacjenta oraz terapeuty w procesie terapii. Mogą tutaj pojawiać się intensywne emocje. Psychodynamiczne podejście analizuje również konflikty rodzinne i odkrywa modele prawidłowej, zdrowej intymności. Istotnym elementem w tej terapii jest również rozwijanie bezpiecznych relacji, które zmniejszają potrzebę angażowania się w dewiacyjne zachowania seksualne.

Terapia poznawczo-behawioralna – identyfikuje ona czynniki, które odpowiadają za zachowania seksualne pacjenta i umożliwia mu rozwinięcie prawidłowych mechanizmów postępowania. Jest to pomocne w unikaniu nawrotów negatywnych zachowań. Terapia poznawczo-behawioralna może także nauczyć pacjentów jak lepiej radzić sobie ze swoimi lękami, stresem i wahaniami nastrojów, które często są przyczynami nieprawidłowych zachowań seksualnych.

Terapia w polskim systemie penitencjarnym

Aby stwierdzić zaburzenia preferencji seksualnych u osadzonego, stosuje się szczegółowe badania wykonywane przez specjalistów – psychologów, biegłych psychiatrów i seksuologów – na podstawie których sporządzana jest opinia sądowo-seksuologiczna. Badania te przeprowadzane są na zlecenie organu dysponującego i wykonuje się je w warunkach ambulatoryjnych na terenie odpowiednich placówek medycznych. Najczęściej w celu diagnozy zaburzenia stosuje się test plam Rorschacha. Leczenie odbywa się w warunkach zakładu zamkniętego lub też skazany zostaje przeniesiony na terapię w warunkach ambulatoryjnych. Głównym celem psychoterapii jak i farmakoterapii jest obniżenie zaburzonego popędu seksualnego. Podczas odbywania kary pozbawienia wolności osadzony przebywający w warunkach izolacji więziennej, u której biegli stwierdzili zaburzenia preferencji seksualnych, kierowany jest przez komisję penitencjarną do określonego typu zakładu karnego, jak również odpowiedniego systemu odbywania kary pozbawienia wolności. W tym konkretnym przypadku skazany kierowany jest do systemie terapeutycznego. Przed tym jednak przeprowadza się szczegółowe badania psychologiczne w ośrodku diagnostycznym, gdzie na podstawie dokumentów sporządzane jest orzeczenie psychologiczno-penitencjarne.

W Polsce mamy aktualnie 6 zakładów karnych, w których znajduje się oddział terapeutyczny dla osób posiadających zaburzenia na tle seksualnym:

  • Zakład Karny w Rawiczu
  • Zakład Karny w Łodzi
  • Zakład Karny w Oleśnicy
  • Zakład Karny w Goleniowie
  • Zakład Karny w Sztumie
  • Areszt Śledczy w Starogardzie Gdańskim

Samo leczenie od seksoholizmu trwa bardzo długo. Niekiedy potrzebne jest zastosowanie odpowiednich leków. Najbardziej skutecznymi terapiami są terapia psychodynamiczna, poznawczo-behawioralna, grupowa oraz terapia par. Nigdy jednak nie ma pewności czy klient nie powróci do dawnych, niechcianych zachowań seksualnych. Pomocy można szukać u psychologa, psychoterapeuty, psychiatry, seksuologa jak i również u specjalisty ds. uzależnień. W przypadku zakładów karnych, terapia osób przejawiających zaburzenia w zachowaniach seksualnych wygląda podobnie. Skazany zostaje poddany szczegółowym badaniom, po czym sporządzana jest opinia sądowo-seksuologiczna. Jeśli potwierdzone są problemy na tle seksualnym, osadzony zostaje skierowany do odbywania kary w systemie terapeutycznym, gdzie są podejmowane kolejne kroki prowadzące do powrotu na odpowiednie tory. Obecnie taką karę może odbyć w jednym z kilku zakładów karnych z oddziałami terapeutycznymi w Polsce.

Katarzyna Wojciechowska, Aleksandra Sak
Dziękujemy za lekturę drugiego numeru Ways to Go

Mamy nadzieję, że lektura drugiego numeru kwartalnika Ways to Go zaowocowała w czytelnikach refleksją nad ważnymi kwestiami dotyczącymi tematyki penitencjarnej oraz dostarczyła nowej, cennej wiedzy.

WYDAWCA: STOWARZYSZENIE INICJATYWA OBYWATELSKA "PRO CIVIUM" | WAYS TO GO | 2/2020 | STRONA 17

Informujemy, że czasopismo Ways to Go stało się częścią nowej formuły czasopisma PostPenit. Zapraszamy do lektury. Przepraszamy za powstałe niedogodności.

NUMER 1 | 26.06.2021

Nowy

Na ten numer Ways to Go musieliśmy trochę poczekać. Jednak jestem pewna, że warto! Wraz z nim prezentujemy Państwu nową odsłonę naszej strony – szybszą, z odświeżonym designem i nowymi opcjami. Od kilku miesięcy pracowaliśmy nad tym, aby nowy numer kwartalnika był obszerny i ciekawy. Nasi redaktorzy spisali się na medal. Czekamy na Państwa opinie i uwagi!

NUMER 2 | 22.12.2020

Z radością publikujemy już drugi numer naszego kwartalnika Ways to Go. W tym wydaniu staraliśmy się przybliżyć na tyle, na ile to możliwe informacje o tym, co naprawdę dzieje się w polskich więzieniach oraz przenalizowaliśmy pewne istotne kwestie prawne dotyczące osób pozbawionych wolności, a także porównaliśmy ze sobą różne systemy penitencjarne w Europie.

NUMER 1 | 9.10.2020

Premiera naszego Kwartalnika to dla nas bardzo ważna chwila. Oddajemy w Państwa ręce treści, które są dla nas istotne i którymi pragniemy się podzielić. Mamy nadzieję, że spełnimy naszą misję – wskażemy tytułowe „drogi wyjścia” osobom, które znalazły się na życiowym zakręcie. Pomoc jest bardzo ważna.

Menu