KWARTALNIK | NR 2/2020 | 12.20 - 06.21 | CZASOPISMO POSTPENITENCJARNE

SPRAWIEDLIWOŚĆ postrzegana przez dzieci, nastolatków oraz osoby dorosłe

Sprawiedliwość, chociaż jest pojęciem oczywistym oraz wszystkim znanym, potrafi mieć wiele twarzy i nie zawsze jest taka sama. Każdy z nas postrzega ją inaczej. Na to, co uważamy za sprawiedliwe wpływa wiele czynników, takich jak chociażby nasze wykształcenie, społeczeństwo, w którym się wychowaliśmy, grupy społeczne, które nas kształtują, środowisko rodzinne a nawet nasz światopogląd. Na definiowanie sprawiedliwości wpływa również wiek człowieka oraz jego wiedza o otaczającym go świecie, który z każdym rokiem poznajemy coraz bardziej.

Dla dzieci pojęcie sprawiedliwości jest czymś abstrakcyjnym i nie do końca zrozumiałym. Nie znając świata oraz rządzących w danym środowisku praw trudno powiedzieć, co jest uznawane za sprawiedliwe. Dla dzieci najważniejszym wzorem do naśladowania są ich rodzice oraz osoby bliskie z rodziny, z którymi są związane emocjonalnie. To właśnie te osoby kształtują ich spojrzenie na to, co mogą uznać za sprawiedliwe. Nasze zachowanie jest ściśle powiązane z dzieciństwem, które kształtuje nas przez wiele lat.

W wieku 7-8 lat zachowanie dziecka zależy od postawy osoby będącej autorytetem, np. od rodzica. Zatem sprawiedliwością dla niego jest to, co osoby dorosłe za sprawiedliwe uważają. W tym okresie dzieci utożsamiają sprawiedliwość z wymierzoną karą, ponieważ z tym najczęściej się spotykają po złamaniu danej zasady. Sprawiedliwą kara to taka, która jest surowa. Pomiędzy 8. a 11. rokiem życia to nastawienie ulega niewielkiej zmianie. Według dziecka kara jest sprawiedliwa wtedy, gdy każdy zostaje ukarany tak samo, bez względu na okoliczności. W wieku 11-12 lat dziecko zaczyna brać pod uwagę również inne okoliczności czynu. Oznacza to, że w ich rozumieniu kara zostaje dopasowana do czynu oraz intencji winnego.

Dla młodszych dzieci sprawiedliwością jest odwzajemnianie. Oznacza to, że za przewinienie należy się kara, a czym jest surowsza, tym lepiej działa. Należy jednak pamiętać, że nie jest to słuszne. Kara może wpłynąć negatywnie na podopiecznego. Będzie on unikał danego zachowania w obawie przed karą lub ukrywał swoje zachowanie przed rodzicami. Nie znaczy to jednak, że rozumie swoje przewinienie. Dziecko powinno wiedzieć, dlaczego postąpiło źle, dlatego tak ważnym jest, dlatego też rodzice powinni porozmawiać o tym ze swoimi pociechami zamiast ślepo karać je za popełnione błędy.

Osoby nastoletnie patrzą na sprawiedliwość szerszym okiem, ponieważ to przede wszystkim środowisko kształtuje ich zachowanie oraz spojrzenie na świat; nadal jednak nie są to jeszcze osoby doświadczone. Młodzież zaczyna dostrzegać, że sprawiedliwość jest pojęciem trudnym do zdefiniowania, może być ona inna dla każdego człowieka, ponieważ każdy kieruje się innymi prawami. Pojawiają się również głosy, że sprawiedliwość powinna być realizowana przez prawo moralne. Z kolei zdaniem niektórych szeroko rozumiana sprawiedliwość właściwie nie jest sprawiedliwa. Nastolatkowie zaczynają dostrzegać paradoksalność sprawiedliwości – lub też jej braku – ponieważ dostrzegają, że jest to coś zmiennego; jest to coś, na co wpływa bardzo wiele czynników i przez każdego człowieka będzie inaczej rozumiana. W ich głowach coraz częściej pojawiają się dylematy, czy „sprawiedliwość” rzeczywiście jest sprawiedliwa. Czy można sprawiedliwie osądzić drugą osobę? Dla jednego kara pozbawienia wolności będzie przesadna, a dla innego zbyt łagodna. Skąd mamy wiedzieć, że za dane przewinienie należy się taka właśnie kara?

Świat każdego człowieka jest zgoła odmienny od innych, ale nadal możemy doszukać się elementów wspólnych. Osoba dorosła, zaznajomiona z obowiązującymi w danym społeczeństwie zasadami wie, że sprawiedliwość wyznaczana jest przez prawo. Nie znaczy to, że osoba ta wyzbywa się swoich własnych poglądów na ten temat. Zawsze będziemy posiadać własne zdanie i patrzeć na innych przez pryzmat własnych doświadczeń oraz wiedzy.

Jednak to prawo oraz sądy ustalają, jaka kara jest sprawiedliwa. W dalszym ciągu nie jest to jednak termin jednolity – każdy kraj posiada własne prawo, które może być różne od innych. Jednym z bardziej kontrowersyjnych tematów jest kara śmierci. W Polsce kara śmierci została zniesiona w 1988 roku, mimo to nadal posiada swoich zwolenników, jak i przeciwników. Kara sprawiedliwa powinna oddać komuś to, co mu się należy, jednocześnie nie czyniąc przy tym krzywdy. Co zatem można uznać za sprawiedliwe? Czy sprawiedliwym jest odebrać komuś życie, chociaż prawo chroni również jego, skoro tego życia pozbawił inną osobę? Wiele lat temu panowała norma „oko za oko, ząb za ząb”, czyli prawo odwetu, gdzie za zło płaciło się złem. Chociaż prawo to nie obowiązuje od bardzo dawna, nasze myślenie często nadal jest oparte właśnie na tej zasadzie. Wielu ludzi uważa, że za krzywdę należy odpłacić się krzywdą. Warto jednak zauważyć, że zasada ta nie jest w pełni sprawiedliwa, ponieważ nie bierze pod uwagę przypadków indywidualnych.

Nastolatkowie zaczynają dostrzegać paradoksalność sprawiedliwości – lub też jej braku – ponieważ dostrzegają, że jest to coś zmiennego; jest to coś, na co wpływa bardzo wiele czynników i przez każdego człowieka będzie inaczej rozumiana. W ich głowach coraz częściej pojawiają się dylematy, czy „sprawiedliwość” rzeczywiście jest sprawiedliwa. Czy można sprawiedliwie osądzić drugą osobę? Dla jednego kara pozbawienia wolności będzie przesadna, a dla innego zbyt łagodna. Skąd mamy wiedzieć, że za dane przewinienie należy się taka właśnie kara?

Świat każdego człowieka jest zgoła odmienny od innych, ale nadal możemy doszukać się elementów wspólnych. Osoba dorosła, zaznajomiona z obowiązującymi w danym społeczeństwie zasadami wie, że sprawiedliwość wyznaczana jest przez prawo. Nie znaczy to, że osoba ta wyzbywa się swoich własnych poglądów na ten temat. Zawsze będziemy posiadać własne zdanie i patrzeć na innych przez pryzmat własnych doświadczeń oraz wiedzy. Jednak to prawo oraz sądy ustalają, jaka kara jest sprawiedliwa. W dalszym ciągu nie jest to jednak termin jednolity – każdy kraj posiada własne prawo, które może być różne od innych.

Jednym z bardziej kontrowersyjnych tematów jest kara śmierci. W Polsce kara śmierci została zniesiona w 1988 roku, mimo to nadal posiada swoich zwolenników, jak i przeciwników. Kara sprawiedliwa powinna oddać komuś to, co mu się należy, jednocześnie nie czyniąc przy tym krzywdy. Co zatem można uznać za sprawiedliwe? Czy sprawiedliwym jest odebrać komuś życie, chociaż prawo chroni również jego, skoro tego życia pozbawił inną osobę? Wiele lat temu panowała norma „oko za oko, ząb za ząb”, czyli prawo odwetu, gdzie za zło płaciło się złem. Chociaż prawo to nie obowiązuje od bardzo dawna, nasze myślenie często nadal jest oparte właśnie na tej zasadzie. Wielu ludzi uważa, że za krzywdę należy odpłacić się krzywdą. Warto jednak zauważyć, że zasada ta nie jest w pełni sprawiedliwa, ponieważ nie bierze pod uwagę przypadków indywidualnych.

Czy za nieumyślne spowodowanie śmierci możemy sądzić tak samo, jak mordercę, który celowo targnął się na czyjeś życie? Oba przypadki są bardzo trudne do rozpatrzenia, ale za popełnieniem przestępstwa leżą inne motywy, które również należy brać pod uwagę w czasie wymierzania sprawiedliwości.

Są również „równi i równiejsi”. Nasz czyn, zachowanie oraz motywy to tylko kilka czynników, które bierze się pod uwagę w czasie wymierzania sprawiedliwości. Na wysokość kary wpływa również postawa sędziego oraz adwokata, którego zadaniem jest nas wybronić. Osoby, których stać na drogiego obrońcę lub nawet uda im się przekupić sędziego, chociaż nie jest to zgodne z prawem, mogą otrzymać niższą karę w stosunku do osoby, która popełniła podobny czyn, jednak nie dysponowała odpowiednimi środkami, aby się wybronić i tę karę obniżyć. Trudno zatem mówić o karze, która zawsze jest sprawiedliwa, nawet jeśli wydana jest przez sąd, którego obowiązkiem jest postępować zgodnie z panującym prawem.

Monika Cebo
WYDAWCA: STOWARZYSZENIE INICJATYWA OBYWATELSKA "PRO CIVIUM" | WAYS TO GO | 2/2020 | STRONA 16

Informujemy, że czasopismo Ways to Go stało się częścią nowej formuły czasopisma PostPenit. Zapraszamy do lektury. Przepraszamy za powstałe niedogodności.

NUMER 1 | 26.06.2021

Nowy

Na ten numer Ways to Go musieliśmy trochę poczekać. Jednak jestem pewna, że warto! Wraz z nim prezentujemy Państwu nową odsłonę naszej strony – szybszą, z odświeżonym designem i nowymi opcjami. Od kilku miesięcy pracowaliśmy nad tym, aby nowy numer kwartalnika był obszerny i ciekawy. Nasi redaktorzy spisali się na medal. Czekamy na Państwa opinie i uwagi!

NUMER 2 | 22.12.2020

Z radością publikujemy już drugi numer naszego kwartalnika Ways to Go. W tym wydaniu staraliśmy się przybliżyć na tyle, na ile to możliwe informacje o tym, co naprawdę dzieje się w polskich więzieniach oraz przenalizowaliśmy pewne istotne kwestie prawne dotyczące osób pozbawionych wolności, a także porównaliśmy ze sobą różne systemy penitencjarne w Europie.

NUMER 1 | 9.10.2020

Premiera naszego Kwartalnika to dla nas bardzo ważna chwila. Oddajemy w Państwa ręce treści, które są dla nas istotne i którymi pragniemy się podzielić. Mamy nadzieję, że spełnimy naszą misję – wskażemy tytułowe „drogi wyjścia” osobom, które znalazły się na życiowym zakręcie. Pomoc jest bardzo ważna.

Menu