KWARTALNIK | NR 1/2021 | 06-08.2021 | CZASOPISMO POSTPENITENCJARNE

Jak przygotować się do wyjścia z więzienia?

Poczucie bezpieczeństwa oraz pewności siebie po opuszczeniu murów więzienia zależy od wielu czynników. Jednym z głównych jest czas, w którym przebywaliśmy w zamknięciu. Niestety dłuższy

wyrok wiąże się z większym stresem oraz przede wszystkim z poczuciem bycia nowonarodzonym po wyjściu na wolność, ponieważ po tak długim czasie trzeba uczyć się świata na nowo. Będąc w zamknięciu nie jesteśmy w stanie obserwować zmieniającej się rzeczywistości, która idzie do przodu. Z tego powodu zatrzymujemy się w czasie. Może to powodować strach, stres, obawę przed niemożnością poradzenia sobie w społeczeństwie. Do opuszczenia zakładu karnego jesteśmy przygotowywani jeszcze przebywając z nim, poprzez m.in.  programy resocjalizacyjne.  Jednak jak wygląda cała procedura, na czym polega i co przysługuje nam po wyjściu na wolność?

Samo więzienie od samego początku gwarantuje nam diagnozę problemów, które mogą nas przerastać i nie jesteśmy sobie w stanie z nimi poradzić. Dobrze postawiona diagnoza problemu i dobranie odpowiedniego rozwiązania gwarantuje nam jedno zmartwienie mniej, które czasami mogło być niewyobrażalnie przytłaczające. Przewidziane są także programy readaptacji społecznej, które polegają na naprawie więzi z rodziną oraz bliskimi, nadrobienie deficytu umiejętności społecznych, usamodzielnienia się w podejmowaniu własnych decyzji, typowych sytuacji życia codziennego, różnego rodzaju uzależnień, braku umiejętności kontrolowania i rozumienia własnych emocji, radzenia sobie ze stresem, nieumiejętność budowania pozytywnych relacji w otoczeniu społecznym. Skazanym jest uświadamiane również możliwe zachowanie społeczeństwa – nastawia się ich na ewentualną stygmatyzację oraz wykluczenie (Anna Witkowska-Paleń,2015). W ten sposób pracownicy zakładu karnego przygotowują skazanych, że wyjście na wolność wcale nie będzie takie proste. Niestety potrzeba chęci oraz zaangażowania w programy resocjalizacyjne, aby nabyta tam wiedza i umiejętności były prawidłowo przełożone na nową rzeczywistość, jaką jest wolność. Jeżeli w samym sobie nie odnajdziemy iskry, która nas będzie motywować do zmian i angażowania się powrót na wolność, może być swego rodzaju bolesnym zderzeniem z aktualnym stanem rzeczy, ponieważ prawdopodobnie nie będziemy w stanie normalnie oraz prawidłowo funkcjonować. Dobrze przeprowadzona resocjalizacja w więzieniu może wiązać się także z mniejszym odsetkiem recydywy. Im dłużej jesteśmy w zamknięciu bez chęci dokształcania się oraz dostosowywania się do norm społecznych, tym większa szansa na szybki powrót do więzienia, ponieważ to będzie jedyna rzeczywistość, którą znamy, rozumiemy i się w niej odnajdujemy. Dlatego ważne jest uświadamianie skazanych o priorytecie resocjalizacji przed wyjściem na wolność.

Zakłady karne także dają możliwość dokształcania się zawodowo. Są prowadzone warsztaty oraz zajęcia z danych dziedzin dla chętnych osadzonych. Na końcowym etapie są egzaminy, które będą nas uprawniać do wykonywania zawodu oraz otrzymanie dyplomu potwierdzającego całą procedurę. Dzięki takiej aktywizacji skazani bez wykształcenia mogą je nabyć i po wyjściu na wolność nie martwić się brakiem kwalifikacji zawodowych. Jest to krok przybliżających ich do powrotu do społeczeństwa. Niektóre zakłady karne pozwalają swoim więźniom pracować poza murami więziennymi; takie zachowania dobrze wpływają na samopoczucie, samoocenę oraz pozytywną resocjalizację. W ten sposób skazany może zacząć chociaż trochę zarabiać na siebie lub rodzinę dalej przebywając w więzieniu. Wiąże się to z poczuciem pozornego powrotu do normalnego życia, ponieważ chodzi do pracy, ma kontakt ze współpracownikami, którzy są z zewnątrz. Nie posiada odczucia wiecznego uwięzienia, ponieważ wychodzi za więzienne mury, aby skorzystać z kawałka wolności, który często jest największym marzeniem dużej ilości skazanych.

Jednak na czym polega pomoc postpenitencjarna i co możemy dzięki niej uzyskać?

Na wstępie warto wyjaśnić, że pomoc postpenitencjarna dotyczy okresu już po odbyciu kary pozbawienia wolności, głównie kierowana jest do osób, które mogą mieć problem ze znalezieniem pracy lub mieszkania (Monika Magierska, 2019).

Tutaj pomoc można otrzymać już w okresie poprzedzającym wyjście z więzienia. Procedura ta jest uregulowana poprzez art. 165 Kodeksu karnego wykonawczego. Polega ona między innymi na odbywaniu kary we właściwym więzieniu, a konkretniej takim, które położone jest najbliżej naszego docelowego miejsca stałego pobytu. W tym okresie przysługuje nam ubieganie się o przepustkę, która łącznie może trwać do 14 dni. W tym czasie możemy podjąć starania o uzyskanie po zwolnieniu odpowiednich możliwości zamieszkania oraz pracy, jednak ta możliwość dotyczy skazanych, którzy dostali pozytywną opinię od dyrektora zakładu karnego. Świadczy ona o tym, że skazany poza murami będzie przestrzegał porządku prawnego. W wypadku innej opinii możemy nie dostać zezwolenia na przepustkę (Monika Magierska, 2019).

Wychodząc na wolność możemy liczyć na pomoc doraźną, jeśli spełniamy wymagania, które stawia art. 166 Kodeksu karnego wykonawczego. Skazani, którzy mają widoczne trudności ze znalezieniem zatrudnienia, miejsca zamieszkania oraz niezbędnej pomocy lekarskiej będą mieć to zagwarantowane przez odpowiednie organizacje oraz instytucje. Samo więzienie może pomóc np. wydając odpowiednie ubrania dla danej pory roku, bilet do miejsca zamieszkania, artykułów żywnościowych na czas podróży, artykułów rehabilitacyjnych, lekarstw czy nawet pary okularów. Dyrektor zakładu karnego informuje skazanego o możliwościach uzyskania niezbędnej pomocy, np.  podając adres najbliższego Ośrodka Pomocy Społecznej, fundacji czy stowarzyszeń właśnie zajmujących się pomocą postpenitencjarną (Monika Magierska, 2019).

Dostępna jest również możliwość otrzymania pewnej pomocy materialnej. Jest to regulowane poprzez art.166 §3 Kodeksu karnego wykonawczego. Kiedy osoba, która opuszcza zakład karny i nie dysponuje wystarczającą ilością środków własnych lub nie ma zapewnionych dostatecznych środków na wolności, to dyrektor zakładu karnego może udzielić pomocy pieniężnej w chwili zwolnienia. Pomoc ta polega na udzieleniu 1/3 wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników lub jej adekwatny odpowiednik właśnie w postaci odzieży, biletu, artykułów spożywczych oraz lekarstw. Decyzję w tym zakresie podejmuje dyrektor więzienia, jednak zakład karny nie ma obowiązku udzielenia takiej pomocy. Każdy złożony wniosek w tej sprawie jest rozpatrywany indywidualnie, na podstawie analizy sytuacji osobistej, rodzinnej, materialnej oraz zdrowotnej skazanego. Jednak istnieje możliwość zaskarżenia decyzji, jeśli została ona podjęta bez uwzględnienia wniosku skazanego ( Monika Magierska, 2019).

Istnieje coś takiego jak Fundusz Pomocy Postpenitencjarnej, który udziela pomocy osobom pozbawionych wolności, więźniom zwalnianym z zakładów i ich rodzinom. Pomocy ze środków funduszu udziela się z urzędu lub na własny wniosek. Osoba, która oczekuje na wyjście z więzienia lub w nim przebywa powinna wystąpić z wnioskiem do dyrektora więzienia, w którym przebywa. Po wyjściu z zakładu karnego należy wniosek złożyć do kuratora zawodowego dla dorosłych właściwego dla miejsca pobytu osoby zwolnionej. Do kuratora powinna także wystąpić z wnioskiem rodzina osoby skazanej. Taki wniosek powinien zawierać uzasadnienie jakiej pomocy potrzebujemy. Trzeba także załączyć dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadnienia wniosku. Jeżeli wniosek składa osoba zwolniona z zakładu karnego, powinna ona dołączyć dokument zwolnienia. Jeżeli wniosek nie spełnia wymienionych warunków, dana osoba może zostać wezwana do jego uzupełnienia. Do tego czasu wniosek niestety nie będzie rozpatrywany ( Monika Magierska, 2019).

O co konkretnie może ubiegać się skazany po wyjściu z więzienia?

  1. Pokrycie kosztów czasowego zakwaterowania albo udzielenia schronienia w różnych ośrodkach;
  2. Tymczasową dopłatę do opłat czynszowych oraz rachunków – jest to naliczane proporcjonalnie do ilości osób stale zamieszkujących dany lokal lub dom;
  3. Organizowanie oraz finansowanie poradnictwa prawnego, promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej;
  4. Organizowanie oraz finansowanie szkoleń i kursów podnoszących kwalifikację zawodowe oraz pokrywanie kosztów egzaminów kwalifikacyjnych;
  5. Organizowanie oraz finansowanie programów podnoszących kompetencję społeczne, mające na celu przeciwdziałanie czynnikom kryminogennym, a zwłaszcza agresji i przemocy, w tym przemocy w rodzinie i problemu uzależnień;
  6. Pokrywanie kosztów związanych ze specjalistycznym leczeniem lub rehabilitacją lecznicza oraz uzyskiwanie orzeczeń o niepełnosprawności, stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy;
  7. Pokrywanie kosztów transportu specjalnego, zgodnie ze wskazaniami lekarskimi lub przejazdów do miejsca pobytu, nauki, terapii, pracy zwłaszcza wykonywanej nieodpłatnie;
  8. Pokrywanie kosztów związanych z uzyskaniem dowodu osobistego oraz innych dokumentów niezbędnych do uzyskania pomocy
  9. Pokrywanie kosztów badań specjalistycznych wymaganych przy kwalifikowaniu do udziału w programach, o których mowa w punkcie 5., szkoleniach i kursach podnoszących kwalifikację zawodowe oraz pracy wykonywanej nieodpłatnie;
  10. Pokrywanie kosztów grupowego ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków osób zakwalifikowanych do udziału w szkoleniach i kursach podnoszących kwalifikację zawodowe, programach, o których mowa w punkcie 5., oraz pracy wykonywanej nieodpłatnie;
  11. Promowanie i wspieranie inicjatyw i przedsięwzięć służących skutecznej readaptacji skazanych, działań o charakterze edukacyjnym i informacyjnym, organizowanie i prowadzenie szkoleń, organizowanie i zlecanie badań naukowych dotyczących sytuacji osób skazanych;
  12. Pokrywanie kosztów związanych z organizacją i udzielaniem pomocy rzeczowej w formie: żywności lub bonów żywnościowych, odzieży, bielizny, obuwia, środków czystości i higieny osobistej lub bonów towarowych, biletów komunikacji publicznej, leków, środków opatrunkowych i sanitarnych, wyrobów medycznych, w tym protez, przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych, pomocy naukowych, dydaktycznych, książek i materiałów biurowych, niezbędnych przedmiotów wyposażenia domowego lub innych przedmiotów użytku osobistego, ułatwiających funkcjonowanie społeczne w miejscu zamieszkania lub pobytu, zwłaszcza osób niepełnosprawnych, materiałów, narzędzi i wyposażenia niezbędnego do uczestnictwa w szkoleniu zawodowym, wykonywania wyuczonego zawodu albo prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek;
  13. udzielanie świadczeń pieniężnych na cel wskazany przez organ lub podmiot udzielający pomocy (Monika Magierska,2019).

Na podstawie powyższych treści można otwarcie i z przekonaniem powiedzieć, że w czasie zwolnienia lub wyjścia na wolność człowiek nie jest skazany na samego siebie. Może otrzymać szereg pomocy, do której jak najbardziej ma prawo. Jednak spora część osób może o nich nie wiedzieć lub się tym nie interesować, a w ten sposób traci pomoc, która może okazać się niezbędna. Niepotrzebnie też będziemy się bać lub wstydzić proszenia o nią ­– prawo wychodzi naprzeciw osobom skazanym na pozbawienie wolności, aby ułatwić im pełen powrót na łono społeczeństwa. Nie bójmy się pytać oraz prosić jest grono fundacji, stowarzyszeń oraz ludzi, którzy z chęcią pomogą wystarczy się tylko do nich zgłosić.

Paula Sierszuła

WYDAWCA: STOWARZYSZENIE INICJATYWA OBYWATELSKA “PRO CIVIUM” | WAYS TO GO | 1/2021 | STRONA 3

Informujemy, że czasopismo Ways to Go stało się częścią nowej formuły czasopisma PostPenit. Zapraszamy do lektury. Przepraszamy za powstałe niedogodności.

NUMER 1 | 26.06.2021

Nowy

Na ten numer Ways to Go musieliśmy trochę poczekać. Jednak jestem pewna, że warto! Wraz z nim prezentujemy Państwu nową odsłonę naszej strony – szybszą, z odświeżonym designem i nowymi opcjami. Od kilku miesięcy pracowaliśmy nad tym, aby nowy numer kwartalnika był obszerny i ciekawy. Nasi redaktorzy spisali się na medal. Czekamy na Państwa opinie i uwagi!

NUMER 2 | 22.12.2020

Z radością publikujemy już drugi numer naszego kwartalnika Ways to Go. W tym wydaniu staraliśmy się przybliżyć na tyle, na ile to możliwe informacje o tym, co naprawdę dzieje się w polskich więzieniach oraz przenalizowaliśmy pewne istotne kwestie prawne dotyczące osób pozbawionych wolności, a także porównaliśmy ze sobą różne systemy penitencjarne w Europie.

NUMER 1 | 9.10.2020

Premiera naszego Kwartalnika to dla nas bardzo ważna chwila. Oddajemy w Państwa ręce treści, które są dla nas istotne i którymi pragniemy się podzielić. Mamy nadzieję, że spełnimy naszą misję – wskażemy tytułowe „drogi wyjścia” osobom, które znalazły się na życiowym zakręcie. Pomoc jest bardzo ważna.

Menu