KWARTALNIK | NR 1/2021 | 06-08.2021 | CZASOPISMO POSTPENITENCJARNE

Prawa człowieka i instrumenty gwarantujące ich poszanowanie

Czy osadzeni mają jakieś prawa?
Prawa człowieka dotyczą każdego, nawet osób skazanych. Mimo że te prawa są w jakiś sposób ograniczone, to osadzeni nadal pozostają obywatelami, którym przysługują określone prawa i obowiązki. Do czego mają prawo osadzeni, jakie instytucje oraz akty prawne zapewniają przestrzeganie tych praw? Odpowiedzi na pytania znajdziecie w dalszej części artykułu.
Podstawowym aktem prawnym regulującym prawa osadzonych jest Kodeks karny wykonawczy, a dokładniej artykuł 102. Przedstawia on listę, gdzie skazany ma szczególnie prawo do tego, aby zapewniono mu odpowiednie warunki do zachowania zdrowia tj. wyżywienie, odzieży, świadczeń zdrowotnych i warunków higienicznych.

Poza podstawowymi potrzebami fizjologicznymi, najważniejszy jest kontakt z bliskimi osobami, czyli prawo do kontaktu z nimi w sposób bezpośredni (widzenia, przepustki) lub pośredniego, tj. rozmowy telefoniczne, korespondencja czy przekazy pieniężne. To, jak odbywają się widzenia, zależy od typu zakładu, w którym przebywa osadzony. W zakładzie typu zamkniętego nadzoruje się widzenia, a skazani mają prawo do dwóch widzeń w ciągu miesiąca. W półotwartym jest podobnie, z tym że przysługują trzy wizyty w miesiącu. Rozmowy kontroluje funkcjonariusz. Co ważne ograniczenia te nie mogą uniemożliwić bezpośredniego kontaktu odwiedzającego ze skazanym. Natomiast w zakładach typu otwartego widzenia wyłącznie mogą być poddawane nadzorowi, a osadzony może korzystać z dowolnej liczby widzeń. Pozbawienie prawa do kontaktów z rodziną może spowodować trudności z socjalizacją po wyjściu na wolność. Mówi się, że ci skazani, którzy nie mieli wsparcia ze strony rodziny, mają skłonności powrotu do zakładu karnego.

Kolejną bardzo ważną sprawą jest możliwość zapewnienia wolności religijnej. Można by pomyśleć, że przecież jak człowiek zrobił coś złego, to nie ma prawa do kultu religijnego – otóż nie, ma do tego pełne prawo, a w niektórych przypadkach to jest dla niego jedyny sens życia. Umożliwienie osadzonym posługi duchownej, uczestnictwo w obrzędach przeprowadzanych w ZK w dni świąteczne, możliwość odsłuchania mszy świętej w środkach masowego przekazu jest bardzo istotne. Skazani mają prawo także do korzystania z wszelkich książek, pism i przedmiotów związanych z tematyką religijną, a także prawo do spowiedzi i spotkań indywidualnych z duchownym kościoła czy innego związku wyznaniowego.

Ponadto ważnym aspektem w prawach więziennych jest prawo do wynagrodzenia za wykonaną pracę oraz do ubezpieczenia. Niepełnosprawni więźniowie mogą liczyć na pomoc w uzyskaniu świadczeń inwalidzkich. Oprócz tego skazani mają możliwość kształcenia i samokształcenia. Osadzeni mają pełne prawo do kontaktów ze swoim przedstawicielem prawnym, tj. obrońcą, pełnomocnikiem, kuratorem sądowym. Mogą skontaktować się i zasięgnąć pomocy w fundacjach, stowarzyszeniach, czy nawet z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi, które mogą współdziałać w wykonywaniu kar, środków karnych, kompensacyjnych, zabezpieczających i zapobiegawczych, w szczególności związanych z pozbawieniem wolności.

Osadzeni mogą także brać udział w zajęciach kulturalno-oświatowych i sportowych. Mają prawo do korzystania z prasy, książek, radia i telewizji. W niektórych jednostkach organizowane są np. konkursy poezji, przedstawienia teatralne czy minikoncerty, oczywiście w odpowiednich warunkach i przy koniecznej kontroli. Z autopsji wiem, że takie wydarzenia cieszyły się bardzo dużą popularnością wśród skazanych.

Poza informacjami z Kodeksu karnego wykonawczego, na oficjalnej stronie Służby Więziennej znajduje się „Informator dla tymczasowo aresztowanych, skazanych, ukaranych oraz cudzoziemców”. Tam również opisane są prawa osób skazanych. Można go znaleźć na stronie: https://sw.gov.pl/assets/93/56/82/2601e24a48b17febb3722fb7c75748241eecb244.pdf 

Do kogo w sytuacji, gdy nie przestrzegane są prawa skazanych się zwrócić o pomoc? Wskażę wam pozostałe instrumenty, które powodują przestrzeganie praw skazanych. Osadzeni, w przypadku gdy czują, że ich prawa nie są przestrzegane, mogą zwrócić się do organów administracji, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka. Skazani także mogą złożyć skargę do organów prawa europejskiego i międzynarodowego, np. Komitetu Praw Człowieka przy ONZ czy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Mogą również powołać się na Konwencję ONZ przeciwko torturom z 1984 r.

Klaudia Drob

WYDAWCA: STOWARZYSZENIE INICJATYWA OBYWATELSKA “PRO CIVIUM” | WAYS TO GO | 1/2021 | STRONA 17

Informujemy, że czasopismo Ways to Go stało się częścią nowej formuły czasopisma PostPenit. Zapraszamy do lektury. Przepraszamy za powstałe niedogodności.

NUMER 1 | 26.06.2021

Na ten numer Ways to Go musieliśmy trochę poczekać. Jednak jestem pewna, że warto! Wraz z nim prezentujemy Państwu nową odsłonę naszej strony – szybszą, z odświeżonym designem i nowymi opcjami. Od kilku miesięcy pracowaliśmy nad tym, aby nowy numer kwartalnika był obszerny i ciekawy. Nasi redaktorzy spisali się na medal. Czekamy na Państwa opinie i uwagi!

NUMER 2 | 22.12.2020

Z radością publikujemy już drugi numer naszego kwartalnika Ways to Go. W tym wydaniu staraliśmy się przybliżyć na tyle, na ile to możliwe informacje o tym, co naprawdę dzieje się w polskich więzieniach oraz przenalizowaliśmy pewne istotne kwestie prawne dotyczące osób pozbawionych wolności, a także porównaliśmy ze sobą różne systemy penitencjarne w Europie.

NUMER 1 | 9.10.2020

Premiera naszego Kwartalnika to dla nas bardzo ważna chwila. Oddajemy w Państwa ręce treści, które są dla nas istotne i którymi pragniemy się podzielić. Mamy nadzieję, że spełnimy naszą misję – wskażemy tytułowe „drogi wyjścia” osobom, które znalazły się na życiowym zakręcie. Pomoc jest bardzo ważna.

Menu