KWARTALNIK | NR 1/2021 | 06-08.2021 | CZASOPISMO POSTPENITENCJARNE

Mediacja jako metoda rozwiązywania konfliktów

Porozumienie się stron konfliktu nie musi wiązać się z rozprawą sądową. Istnieje metoda, dzięki której może do niego dojść poprzez dobrowolny i poufny proces, jakim jest mediacja. Mediacja jest stosunkowo nową metodą rozwiązywania sporów. Jest dobrowolnym i łagodnym procesem, który koncentruje się przede wszystkim na interesach obu stron. Mediacja jest znacznie tańsza niż postepowanie sądowe, szybsza oraz można ją stosować w sprawach cywilnych, karnych i osób nieletnich. Statystyki wykazują, że za pomocą mediacji można rozwiązać około 70-80% sporów, a ich skuteczność szacuje się na około 60%. Należy pamiętać, że nie musi zawsze dochodzić do pojednania, gdyż jej celem jest jedynie pomoc w dojściu do porozumienia.

Istnieje kilka rodzajów mediacji i nie muszą być one związane z toczącym się konfliktem na podłożu prawnym. Z mediacji można skorzystać również w sprawach rodzinnych czy biznesowych.

Mediacje są prowadzone w obecności bezstronnej i neutralnej osoby, którą jest mediator. Osoba ta jest zobowiązana do utrzymania tajemnicy na temat tego, czego dowiedziała się w procesie mediacji. Nie rozstrzyga ona tego kto może mieć rację lub jest winny, tylko pozwala na samodzielne rozwiązanie konfliktu przez strony, czuwając nad przebiegiem rozmowy. Musi wykazywać się zasadami profesjonalizmu oraz szacunku. Pierwsza zasada dotyczy głównie warunku ukończenia specjalistycznych szkoleń oraz stałego poszerzania swojej wiedzy. Zasada szacunku dotyczy nie tylko mediatora, ale również uczestników spotkania mediacyjnego. Mediator dba o to, aby strony odnosiły się do siebie z szacunkiem. Zadaniem mediacji jest utworzenie warunków odpowiadających stronom w celu uzyskania porozumienia.

W mediacjach istnieją następujące zasady:

  • Dobrowolność – do tej zasady należy dobrowolny udział stron w postępowaniu mediacyjnym. Jeżeli którakolwiek ze stron zostanie przymuszona, mediacja może nie odnieść zamierzonego skutku. Ofiara oraz sprawca przestępstwa muszą działać w dobrej wierze oraz wykazywać chęć rozwiązania konfliktu. Podczas postępowania mediacyjnego obowiązuje tzw. „zawieszenie broni”. Obie strony, zgadzając się na udział w mediacji, muszą zaprzestać jakichkolwiek działań, które mogłyby wpłynąć na zasadę o dobrowolnym uczestnictwie w mediacji.
  • Bezstronność – zgodnie z tą zasadą osoba godna zaufania nie jest reprezentantem interesu żadnej ze stron ani ich pełnomocnikiem bądź obrońcą. Mediator nie może być w żaden sposób powiązany ze stronami. Niedopuszczalne są stosunki rodzinne bądź wspólne pożycie, gdyż sprawia to, że mediator nie jest obiektywny.
  • Poufność – zakazuje ujawniania jakichkolwiek informacji o przebiegu mediacji. Dane, które zostaną ujawnione podczas mediacji, nie powinny być w żaden sposób utrwalane. Dotyczy to przede wszystkim osób zaufanych, które sporządzają sprawozdanie z mediacji. Sprawozdanie zawiera jedynie informacje o tym, kto brał udział, ile było spotkań oraz gdzie się odbywały. Mediator nie zamieszcza żadnych informacji na temat przebiegu spotkania i jego rezultatu. Strony postępowania oraz uczestnicy również nie powinny upubliczniać treści ani faktów.
  • Neutralność – mediator jako osoba bezstronna nie może narzucać swojego sposobu rozwiązywania konfliktu. Mediator kształtuje swój punkt widzenia poprzez przysłuchiwaniu się obu stronom konfliktu. Jednakże to strony muszą ustalić sposób rozwiązania sporu.
  • Akceptowalność – zasada ta ma dwupłaszczyznowe rozumowanie: „Spina ona klamrą wszystkie poprzednie zasady poprzez obowiązek przyjęcia ich oraz respektowania przez uczestników mediacji. Po drugie, przyznaje ofierze i sprawcy prawo wyboru oraz zmiany osoby mediatora w przypadku pojawienia się po jego stronie okoliczności uzasadniających podejrzenie braku bezstronności czy neutralności”.

Rodzaje mediacji

Mediację można sklasyfikować za pomocą takich aspektów jak aspekt prawny, model prowadzenia mediacji, tryb komunikacji czy sposób zainicjonowania procesu mediacyjnego.

Podział mediacji w aspekcie prawnym:

  • cywilna – należą do niej wszelkie spory, do których stosuje się kodeks cywilny oraz mogą być przedmiotem sprawy w Sądzie Cywilnym.
  • gospodarcza – spory mogą być przedmiotem w Sądzie Gospodarczym.
  • społeczna – rozstrzyga spory między różnymi społecznościami. Do nich mogą należeć na przykład spory sąsiedzkie.
  • karna – do niej stosuje się kodeks postępowania karnego, a stronami sporu są podejrzany oraz pokrzywdzony.
  • pracownicza – dotyczy spraw, które trafiłyby do Sądu Pracy.
  • rodzinna – spory dotyczą często alimentów, rozwodu bądź ustalenia wizyt z dzieckiem.
  • rówieśnicza/szkolna – rozwiązywane zostają problemy między dziećmi i młodzieżą w szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz resocjalizacyjnych.
  • transgraniczna – dotyczy spraw o podłożu międzynarodowym lub międzykulturowym.

Podział mediacji ze względu na model prowadzenia:

  • Facylitatywna (klasyczna) – mediator zapewnia klientom przestrzeń do rozmów i wspiera strony w dążeniu do rozwiązania sporu.
  • Ewaluatywna (ocenna) – mediator, oprócz swojej klasycznej roli, pomaga w znalezieniu rozwiązania. Ocenia rozwiązania proponowane przez strony bądź sugeruje własne.
  • Transformatywna – głównym celem nie jest rozwiązanie sporu, a poprawa relacji między stronami.

Podział mediacji ze względu na komunikację:

  • Bezpośrednia – strony sporu spotykają się w obecności mediatora.
  • Pośrednia – stosuje się zazwyczaj, gdy strony nie są gotowe na spotkanie bezpośrednie. Każda ze stron spotyka się indywidualnie z mediatorem, który przekazuje później wzajemne propozycje rozwiązań.
  • Za pomocą nowoczesnych technik komunikacji (tzw. e-mediacje).

Podział mediacji ze względu na inicjatora mediacji:

  • Sądowa – mediacja wychodzi z inicjatywy sędziego.
  • Pozasądowa – to strony znajdują mediatora i korzystają z jego pomocy.

Jak wyglądają mediacje?

Pierwszym punktem procesu mediacji jest ustalenie mediatora oraz terminu i miejsca, w którym odbędą się mediacje. Mediacje wyznaczone przez sąd nie mogą trwać dłużej niż trzy miesiące. Posiedzenie mediacyjne nie jest obowiązkowe – mediacje mogą odbyć się bez niego. Przed odbytym spotkaniem mediator zaznajamia się ze sprawą, może też prosić strony o krótką rozmowę przed spotkaniem. Podczas spotkania prowadzi dyskusję w ten sposób, aby strony sporu mogły go rozwiązać i dojść do porozumienia. Jeśli jedno spotkanie okaże się być niewystarczające, istnieje możliwość ponownego spotkania się bądź ustalenia warunków porozumienia drogą mailową. Po posiedzeniu mediator sporządza protokół, pod którym podpisują się strony konfliktu. W protokole znajduje się również ugoda, jeśli do takiej doszło. Ugoda, która podlega wykonaniu egzekucyjnemu musi zostać zatwierdzona przez sąd. Porozumienie tego typu nie może być niezgodne z prawem lub zasadami życia w społeczeństwie. Zatwierdzona przez sąd umowa uzyskuje moc prawną. Koszty mediacji ponoszą strony konfliktu.

Mediacje dają możliwość złagodzenia wielu konfliktów, wypowiedzenia swojego zdania, oczekiwań wobec strony konfliktowej czy wysłuchania drugiej strony. Ten proces może być pełen emocji, ale też przy pomocy mediatora możliwe jest ich opanowanie i spojrzenie na konflikt od innej strony. Dzięki mediacjom istnieje możliwość dojścia do porozumienia w sprawach cywilnych czy rodzinnych bez wchodzenia na drogę sądową.

Mediacja w sprawach karnych

Mediacja w sprawach karnych jest sposobem na zjawisko przestępczości. Ważna jest potrzeba zabezpieczenia interesów i potrzeb osób pokrzywdzonych, aby zapewnić im jak najbardziej korzystną pozycję w postępowaniu karnym. Dzięki temu ofiara może w łatwiejszy sposób uzyskać rekompensatę od sprawcy.

Mediacja to jedyna instytucja sprawiedliwości naprawczej, która jest prawnie uregulowana w polskim postępowaniu karnym. Do postępowania mediacyjnego sprawę może skierować sąd bądź prokurator.

Zalety mediacji:

  • Mediacja zapobiega powtórnej wiktymizacji

Dotyczy to ofiar ciężkich przestępstw, które są często wzywane i zobowiązane do składania zeznań. Oprócz tego podczas mediacji sprawca ma możliwość aktywnego uczestnictwa w procesie.

  • Upodmiotowienie ofiary

Ofiara w znacznie szybszy sposób może mieć możliwość uzyskania zadośćuczynienia, które jest adekwatne do sytuacji.

  • Mediacja przyspiesza postępowanie

Mediacja i ewentualna ugoda mogą powodować między innymi: cofnięcie wniosku o ściganie dotyczące przestępstw wnioskowych, skazanie bez przeprowadzenia rozprawy (art. 335 k.p.k.), warunkowe umorzenie postępowania na posiedzeniu bez konieczności wyznaczanie rozprawy (art. 336 k.p.k.) bądź dobrowolne poddanie się karze (art. 338 lub 387 k.p.k.).

  • Mediacja minimalizuje koszty postępowania

Porównania między sprawą karną, przy której użyto mediacji, a sprawą bez niej, dokonała sędzia A. Rękas. Stwierdziła ona, że koszty postępowania karnego zakończonego mediacją są znacznie mniejsze.

 Mediacja w sprawach cywilnych i gospodarczych

Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, mediację prowadzić można przed wszczęciem postępowania bądź za zgodą stron również w toku rozprawy.

Mediacja prowadzona jest na podstawie:

  • Postanowienia Sądu kierującego strony do mediacji;
  • Gdy jedna ze stron złożyła wniosek o mediację, a druga strona wyraziła zgodę;
  • Umowy o mediację.

Mediacja w strukturze Ministerstwa Sprawiedliwości

W 2010 roku została utworzona komórka zajmująca się problematyką mediacji. Funkcjonuje ona obecnie jako Wydział ds. Mediacji w Departamencie Strategii i Funduszy Europejskich.

Głównymi zadaniami Wydziału są między innymi:

  • Promocja i opracowywanie informacji dotyczących mediacji;
  • Opracowanie rekomendacji działań wspierających mediację;
  • Opracowanie propozycji w obszarach promocji mediacji;
  • Upowszechnianie wiedzy na temat alternatywnych sposobów rozwiązywania sporów.

Julia Wlazło, Agata Kostera

WYDAWCA: STOWARZYSZENIE INICJATYWA OBYWATELSKA “PRO CIVIUM” | WAYS TO GO | 1/2021 | STRONA 11

Informujemy, że czasopismo Ways to Go stało się częścią nowej formuły czasopisma PostPenit. Zapraszamy do lektury. Przepraszamy za powstałe niedogodności.

NUMER 1 | 26.06.2021

Na ten numer Ways to Go musieliśmy trochę poczekać. Jednak jestem pewna, że warto! Wraz z nim prezentujemy Państwu nową odsłonę naszej strony – szybszą, z odświeżonym designem i nowymi opcjami. Od kilku miesięcy pracowaliśmy nad tym, aby nowy numer kwartalnika był obszerny i ciekawy. Nasi redaktorzy spisali się na medal. Czekamy na Państwa opinie i uwagi!

NUMER 2 | 22.12.2020

Z radością publikujemy już drugi numer naszego kwartalnika Ways to Go. W tym wydaniu staraliśmy się przybliżyć na tyle, na ile to możliwe informacje o tym, co naprawdę dzieje się w polskich więzieniach oraz przenalizowaliśmy pewne istotne kwestie prawne dotyczące osób pozbawionych wolności, a także porównaliśmy ze sobą różne systemy penitencjarne w Europie.

NUMER 1 | 9.10.2020

Premiera naszego Kwartalnika to dla nas bardzo ważna chwila. Oddajemy w Państwa ręce treści, które są dla nas istotne i którymi pragniemy się podzielić. Mamy nadzieję, że spełnimy naszą misję – wskażemy tytułowe „drogi wyjścia” osobom, które znalazły się na życiowym zakręcie. Pomoc jest bardzo ważna.

Menu