Dzieci uzależnionych rodziców

Zdrowie własnego dziecka stanowi dla większości rodziców największą wartość. Jednak spora część problemów zdrowotnych o podłożu emocjonalnym nie jest widoczna na pierwszy rzut oka. Większość z tych problemów wynika oczywiście z „wadliwości” naszego organizmu oraz jest wynikiem dysfunkcji, natomiast najczęściej dzieje się to z powodu zaburzeń występujących w naszym najbliższym otoczeniu, szczególnie w środowisku rodzinnym. W rodzinach, w których występuje problem z uzależnieniem od alkoholu wzrasta prawdopodobieństwo wystąpienia dysfunkcji. Z łatwością można zatem stwierdzić, że stan zdrowia psychicznego rodziców jest kluczowym elementem w życiu dziecka. Zaburzenia, które związane są z nadużywaniem alkoholu zdecydowanie obniżają kompetencje wychowawcze rodziców względem dziecka. To właśnie w tym momencie potrzeby dziecka schodzą na drugi plan a ważniejszym staje się zaspokojenie własnych potrzeb.

Rodzina ma za zadanie wspierać rozwój oraz prawidłowe dorastanie dziecka. Relacje rodzinne są procesem złożonym, bowiem nie ma jednego dobrego wzorca, którym można się posiłkować. Jednak, co istotne, każda zmiana w zachowaniu jednego z członków rodziny jest zauważalna oraz wywiera wypływ na pozostałych. Jeżeli matka ma problem z nadużywaniem alkoholu i przestaje dbać o dziecko to bardzo prawdopodobne, że stanie się ono bardziej odpowiedzialnie i będzie opiekować się matką. Wynika to z tego, że nasza przynależność do rodziny, nasze więzi powodują, iż chcemy trzymać ten schemat razem – nie pozwalamy mu upaść. Dzieci pochodzące z rodzin, w których istniał problem alkoholowy lub inne uzależnienie doświadczają większych zakłóceń w poczuciu bezpieczeństwa niż inne dzieci. Doświadczają więcej lęku, samotności, braku wiary w otaczającą rzeczywistość.

ZASADY FUNKCJONOWANIA W RODZINIE Z PROBLEMEM ALKOHOLOWYM LUB INNYM UZALEŻNIENIEM 

Poniższe reguły są pewnego rodzaju kołem ratunkowym, które pomaga nam przetrwać i daje namiastkę bezpieczeństwa, jednak w dorosłym życiu staje się niebezpieczną zasadzką.

  • Nie ufać – zaufanie, a co za tym idzie poczucie bezpieczeństwa czy miłość to filary, które składają się na prawidłowy rozwój dziecka. Ich brak powoduje zachwianie relacji oraz pozostawia ogromne ślady w życiu dziecka. Nieufność w rodzinach z uzależnieniem wynika z niespełnionych obietnic i niespójności w działaniu z powodu np. picia rodzica, co sprawia, że dziecko nie ma oparcia w dorosłych.
    Nie mówić – temat uzależnienia w rodzinach z problemami często jest tematem tabu, o którym po prostu się nie mówi. Jest to zgodne z zasadą: to, o czym nie mówimy, nie istnieje. Dzieci widząc pijącego ojca słyszą o złym samopoczuciu, niedyspozycji czy zmęczeniu. Karmione są kłamstwem, które przeradza się w samotność. Skoro nie można mówić o tym, co dla nas trudne, nie można mówić o niczym, co jest dla nas ważne.
  • Nie odczuwać – w sytuacjach, kiedy stale doświadczamy smutku, rozczarowania i bólu najbezpieczniejszym jest zakłamywanie rzeczywistości. Łatwiej jest zaprzeczyć oraz „wyłączyć” uczucia niż nieustannie je przeżywać. Można przekonać samego siebie, że nie doświadcza się złości, krzywdy, a także próbować w ten sposób odciąć się od własnych emocji 1.

WPŁYW UZALEŻNIENIA RODZICA NA FUNKCJONOWANIE DZIECI

Zażywanie alkoholu czy narkotyków przez kobietę w okresie ciąży zawsze łączy się z niebezpiecznymi powikłaniami oraz zagrożeniem dla zdrowia i życia dziecka. Nieprawidłowy rozwój komórek, niska waga urodzeniowa, uszkodzenie mózgu składają się na spektrum zaburzeń spowodowanych działaniem alkoholu (FASD), co skutkuje późniejszymi problemami takimi jak:

  • funkcjonowanie w środowisku,
  • problemami w nauce,
  • trudnościami w radzeniu sobie z własnymi emocjami,
  • problemami z koncentracją uwagi,
  • nadpobudliwością,
  • impulsywnością.

W okresie wczesnodziecięcym nadużywanie alkoholu przez ojca wpłynie negatywnie na funkcjonowanie i stan psychiczny matki dziecka, przez co trudno jej będzie całkowicie poświecić się dziecku. Może to wpłynąć negatywnie na więź, która się między nimi tworzy a w efekcie, czego dziecko w przyszłości będzie miało niskie poczucie własnej wartości. Może ono doświadczyć lęku przed porzuceniem czy rozstaniem, a nawet doświadczyć głębokich urazów psychicznych.

Wpływ na tożsamość oraz kontakty z rówieśnikami to kolejne z możliwych, negatywnych skutków uzależnienie rodzica, szczególnie, gdy dziecko jest już w okresie dojrzewania. Wielu młodych ludzi reaguje na uzależnienie rodzica wstydem, wycofaniem się a nawet formą buntu. Umiejętności, jakie dziecko posiada są zbyt małe, aby poradzić sobie z uzależnieniem rodzica. Nie ma ono wypracowanych mechanizmów radzenia sobie w sytuacjach trudnych a więc często korzysta z tego, co widzi, czyli naśladuje dorosłych.

ROLE DZIECI W RODZINIE DYSFUNKCYJNEJ

Dzieci pochodzące z rodzin dysfunkcyjnych niestety bardzo często w późniejszym życiu dorosłym wchodzą w określone role, które przejawiają się określonym zachowaniem, są to m.in.: Bohater, Kozioł Ofiarny, Zagubione lub Niewidzialne Dziecko, Maskotka lub Błazen.

  • Bohater – pełni ją zwykle najstarsze dziecko w rodzinie. Kocha i jednocześnie nienawidzi pijącego ojca lub matki. Dla dobra rodziny jest w stanie podjąć wiele wyrzeczeń.
  • Kozioł Ofiarny – dziecko w roli kozła ofiarnego zaczyna się buntować, mówi, co myśli, doświadcza złości. Jego bunt przejawia się często w niepokornych zachowaniach. Dość wcześnie opuszcza swoją rodzinę.
  • Niewidzialne/zagubione dziecko – to dziecko smutne, samotne, wycofane, a także bezradne. Żyje w świecie fantazji i marzeń. Ma trudności w kontaktach interpersonalnych z rówieśnikami, nie potrafi wyrażać swoich uczuć.
  • Maskotka lub Błazen – zazwyczaj rolę tę przyjmuje najmłodsze dziecko w rodzinie. Zadaniem dziecka pełniącego rolę błazna jest rozładowywanie napięć i wzbudzenie zainteresowania swoją osobą. Często robi dobrą minę do złej gry 2.

Te schematy postępowania, ale też sposoby myślenia o sobie i o innych będą dla wielu ciężarem w życiu dorosłym oraz staną się przyczyną różnorodnych trudności w relacjach z innymi ludźmi. Dzieje się tak, ponieważ doświadczenia, które miały miejsce w dzieciństwie zostawiają trwały ślad w życiu dorosłym. Takie osoby wchodzą w życie z ogromnym bagażem trudności i przejawiają pewne charakterystyczne cechy takie jak:

  • trudności w nawiązywaniu
  • bliskich relacji z innymi,
  • trudności w komunikowaniu
  • wprost tego, co myślą i przeżywają,
  • brak pewności, co jest w życiu normalne a co nie,
  • stałe poszukiwanie potwierdzenia własnej wartości,
  • postawę nadmiernej odpowiedzialności lub też nieodpowiedzialności,
  • uleganie impulsom, szybkie podejmowanie decyzji,
  • wrodzona skłonność do nałogów,
  • skłonność do zachowań agresywnych,
  • obniżona samoocena i niskie poczucie własnej wartości,
  • nieufność wobec innych osób,
  • nieumiejętność oraz lęk przed okazywaniem prawdziwych uczuć,
  • nadmierna potrzeba aprobaty ze strony innych osób 3.

Nie ulega wątpliwości, że to właśnie dzieci płacą za krzywdy wyrządzone przez rodziców. Brak ciepła oraz wsparcia ze strony rodziców zmusza ich do szukania po omacku tego, co dla nich właściwe i bezpieczne. Dzieci z rodzin dysfunkcyjnych często biorą na swoje barki odpowiedzialność za czyny swoich rodziców, wchodząc w dorosłe życie bez odpowiednich wzorców. Dzieciństwo spędzone w domu, w którym jedno lub obydwoje rodziców zmagało się z uzależnieniem może pozostawić trwały ślad oraz determinować późniejsze funkcjonowanie w życiu dorosłym.

Karolina Cichowska

1. https://psychologia.edu.pl/czytelnia/50-artykuly/920-dzieci-w-rodzinie-z-problemem-alkoholowym.html#gora, dostęp: 2.03.2022.
2. https://osrodeknowezycie.pl/blog/jak-alkoholizm-rodzicow-wplywa-na-dziecko/, dostęp: 4.03.2022.
3.https://www.parpa.pl/phocadownloadpap/Uzaleznienie/Jak%20naduzywanie%20alkoholu%20przez%20rodzica%20wplywa%20na%20dzieci%20-%20broszura.pdf, dostęp: 7.03.2022.
4. Załącznik 1 (Dostęp: 2.03.2022, https://psychologia.edu.pl/czytelnia/50-artykuly/920-dzieci-w-rodzinie-z-problemem-alkoholowym.html#gora)
5. Załącznik 2 (Dostęp: 4.03.2022, https://osrodeknowezycie.pl/blog/jak-alkoholizm-rodzicow-wplywa-na-dziecko/)
6. Załącznik 3 (Dostęp: 7.03.2022, https://www.parpa.pl/phocadownloadpap/Uzaleznienie/Jak%20naduzywanie%20alkoholu%20przez%20rodzica%20wplywa%20na%20dzieci%20-%20broszura.pdf)

Trzecie wydanie czasopisma „PostPenit”, a w nim m.in. wywiad z Prezes Zarządu oraz nowymi Pełnomocnikami Zarządu, a także artykuły poświęcone tematyce psychologicznej i prawnej.

NUMER 6

Drugie wydanie odnowionego czasopisma „PostPenit”, a w nim m.in. wywiad z inspektorem Mariuszem Ciarką, Rzecznikiem Prasowym Komendy Głównej Policji, rozważania na temat rodzicielstwa, omówienie kwestii prawnych związanych z funkcjami kar, felieton „Z sali rozpraw”, o traumie w czasach pandemii i co nieco o przemocy seksualnej.

NUMER 5

Pierwsze wydanie nowej odsłony czasopisma „PostPenit”, które jest połączeniem jego poprzedniej wersji oraz „Ways to Go”. Świeże spojrzenie na tematykę penitencjarystyki.

NUMER 4

Wydanie poświęcone w dużej części ofiarom przestępstw i przyczynom powstawania patologii w rodzinach. Także II edycja Konkursu dla Osadzonych.

NUMER 3

W numerze wywiad z Karoliną Sikorą na temat m. in. skazanych działających pro bono oraz materiały publikacje dotyczące problemu resocjalizacji.

NUMER 2

W numerze kilka tematów poświęconych dzieciom skazanych i wpływie osadzonego rodzica na ich rozwój emocjonalny i społeczny.

NUMER 1

W Państwa ręce oddajemy pierwszy numer gazety kolportowanej wyłącznie na terenie jednostek penitencjarnych z przeznaczeniem dla osób pozbawionych wolności.

– To chyba pierwsza taka inicjatywa w Europie – mówi Izabela Jarczewska, przedstawiciel Stowarzyszenia wydającego czasopismo. – Mam nadzieję, że spotka się z zainteresowaniem tej specyficznej grupy czytelników i wyrozumiałością Służby Więziennej.

Czasopismo jest bezpłatne, będzie dostępne na oddziałach mieszkalnych, w świetlicach i poczekalniach przy salach widzeń.

Wszelkie prawa zastrzeżone
Menu