Czy cudzoziemcy popełniają więcej przestępstw? Obalenie mitu

W związku z ostatnimi wydarzeniami – trwającymi od lata zeszłego roku, kryzysu na granicy z Białorusią oraz atakiem zbrojnym Rosji na Ukrainę 24 lutego tego roku, Polska staje przed nowymi wyzwaniami. Napływ ludności uchodźczej wymaga od aparatu państwowego przyjęcia odpowiednich strategii, co ma miejsce z różną skutecznością. Nieefektywność działań instytucji państwowych i ich negatywne konsekwencje każdy z nas mógł obserwować na dowolnej platformie informacyjnej w drugiej połowie 2021 roku, kiedy na bieżąco pojawiały się relacje wydarzeń na granicy polsko-białoruskiej. Migracje stanowią wyzwanie nie tylko dla państwa, ale również dla społeczeństwa, które w nim zamieszkuje. Wiadomym jest, że napływ ludności obcego pochodzenia, wywodzących się z nieznanego albo słabo znanego kręgu kulturowego, budzi w rodzimych członkach społeczeństwa niepokoje i konsternację. W 2017 roku, wydawnictwo „Karakter” opublikowało książkę Migranci, migracje. O czym warto wiedzieć, by wyrobić sobie własne zdanie, pod redakcją Hélène Thiollet1. Wspomniana publikacja jest zbiorem esejów autorstwa specjalistów z dziedzin takich jak: socjologia, psychologia czy ekonomia, stanowiących odpowiedzi na najczęściej pojawiające się we francuskiej debacie publicznej pytania o migrantów. Między innymi, okiem ekspertów, możemy spojrzeć na zagadnienia takie, jak związek pomiędzy zjawiskiem migracji, a terroryzmem, udział migrantów w krajowym zatrudnieniu czy też analizę częstotliwości popełniania przestępstw przez cudzoziemców. Po lekturze tej książki, uświadomiłam sobie, że znajdują się w niej obiektywne, podparte odpowiednimi danymi informacje obalające wiele mitów na temat migrantów, o których zawsze, intuicyjnie wiedziałam, że są nieprawdziwe, jednakże ciężko było mi adekwatnie uzasadnić, dlaczego? Niniejszym tekstem, chciałabym odpowiedzieć na nurtujące członków społeczeństwa polskiego pytanie – czy cudzoziemcy przebywający w Polsce popełniają więcej przestępstw?

CUDZOZIEMCY NA TERENIE RZECZPOSPOLITEJ POLSKI

Dane na temat wielu zagadnień związanych z obecnością cudzoziemców w Polsce, jak również planowanych i realizowanych działań państwa polskiego w tych kwestiach, można odnaleźć w dostępnych na rządowych stronach dokumentach: Polityka migracyjna Polski. Na politykę migracyjną składają się łącznie dwa oficjalne dokumenty.

Pierwszy z nich ma charakter diagnostyczny i stanowi obiektywne podsumowanie aktualnej sytuacji w Polsce z perspektywy migracji oraz obecności cudzoziemców. Drugi dokument, tzw. wykonawczy, przedstawia potrzebne działania, mające na celu odpowiedzenie na wynikające z wcześniej wspomnianych zagadnień wyzwania. Aktualnie przygotowana polityka migracyjna Polski, obejmuje swoim zakresem lata 2021-2022. Dla zainteresowanych, w przypisie do artykułu znajdą się linki do obu dokumentów2.

W dokumencie diagnozującym stan wyjściowy dla polityki migracyjnej w Polsce, odnajdziemy specjalny podrozdział przeznaczony przestępczości cudzoziemców. Słusznie zauważono w nim, iż wzrost liczby cudzoziemców przebywających na terytorium państwa polskiego oznacza również wzrost liczby popełnianych przez nich przestępstw, co jest naturalne. Odnajdujemy w nim również stosowne dane statystyczne, obejmujące lata 2018-2020, z tym zastrzeżeniem, że dla roku 2020 dostępne są wyłącznie dane z pierwszego półrocza. Sytuacja przedstawia się w sposób następujący:

  • W 2018 roku zarejestrowano 8 343 cudzoziemców podejrzanych o popełnienie przestępstwa;
  • W 2019 roku – 9 755;
  • W pierwszej połowie 2020 roku – 4 778 cudzoziemców3.

Dla porównania warto przedstawić udostępniane przez Prokuraturę Krajową dane o ilości wszczętych w tych okresach czasu postępowań przygotowawczych. Dla porządku, pragnę zaznaczyć, że wszczęcie postępowania przygotowawczego nie każdorazowo równa się postawieniu w jego ramach zarzutów konkretnej osobie, tj. nadaniem jej statusu podejrzanego. Z metodologicznego punktu widzenia, poprawniej byłoby w tym miejscu przytoczyć statystyki dotyczące liczby osób zarejestrowanych w danym okresie jako podejrzane, jednakże Prokuratura Krajowa nie ujmuje w swoich rocznych sprawozdaniach tego rodzaju informacji. Pozostawiając na marginesie uwagi związane z czystością naukową i powracając do głównego wątku, w 2018 roku wszczęto w Polsce łącznie 683 700 postępowań przygotowawczych. W kolejnym roku – 676 930, a w całym 2020 – 630 2804. Na tle sumy wszczętych postępowań przygotowawczych, liczba cudzoziemców, którym postawiono w ramach takiego postępowania zarzuty, wydaje się być więc dość niewielka. Zgodnie z treścią dokumentu diagnostycznego Polityki migracyjnej Polski, w 2018 roku, cudzoziemcy stanowili 2,5% wszystkich osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa, natomiast w 2019 roku i pierwszej połowie 2020 roku – około 3%5.

JAKIE PRZESTĘPSTWA NAJCZĘŚCIEJ POPEŁNIAJĄ W POLSCE CUDZOZIEMCY?

W dokumencie diagnostycznym, będącym częścią polityki migracyjnej Polski można również odnaleźć informacje o tym, jakie kategorie przestępstw są najczęściej popełniane przez cudzoziemców. Wskazano cztery takie kategorie: kradzieże, przestępstwa gospodarcze, przestępstwa narkotykowe oraz drogowe. Jednocześnie podkreślono, że popełnianie tych przestępstw przez cudzoziemców niekoniecznie wiąże się w jakikolwiek sposób ze zjawiskiem migracji. Co istotne, autorzy dokumentu diagnostycznego, zaakcentowali, iż odsetek cudzoziemców popełniających najcięższe typy przestępstw, zaliczając do nich, przede wszystkim, przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, między innymi: bójkę, pobicie, zabójstwo czy spowodowanie uszczerbku na zdrowiu, jest niski. Odsetek cudzoziemców, którzy byli podejrzani o popełnienie tych przestępstw stanowił około 2% w 2019 roku oraz 3,2% w pierwszej połowie 2020 roku6.

Rolą dokumentu diagnostycznego, oprócz przedstawienia danych związanych z sytuacją migracyjną w Polsce, jest również wskazanie najważniejszych wyzwań z niej wynikających. Jeżeli chodzi o przestępczość cudzoziemców, autorzy zwrócili uwagę na potencjalny wzrost przestępczości zorganizowanej w przyszłości. Przyczyny tego ryzyka dopatrują się w charakterze przestępstw popełnianych przez cudzoziemców, tj.: przestępczość gospodarcza i narkotykowa. Kolejnym wyzwaniem zdiagnozowanym w dokumencie, jest potencjalny rozwój przestępczości transgranicznej, polegającej na nawiązywaniu współpracy przez zorganizowane grupy przestępcze z różnych państw. Należy, jednakże, podkreślić, iż opisane przeze mnie w niniejszym akapicie zjawiska są jedynie przewidywaniami na przyszłość, nie charakterystyką aktualnego stanu przestępczości cudzoziemców w Polsce7.

CUDZOZIEMCY W POLSKIM SPOŁECZEŃSTWIE

Podejmując temat tego artykułu, warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden wątek, tym razem poruszony nie w diagnostycznym, a wykonawczym dokumencie Polityki migracyjnej Polski. W momencie pisania niniejszego tekstu, dokument wykonawczy pozostaje jeszcze nieuchwalonym przez Radę Ministrów, ale gotowym do uchwalenia projektem. Zdaje się więc, że tym bardziej warto o nim rozmawiać, biorąc pod uwagę jego potencjalne reperkusje dla przyszłych działań państwa polskiego w zakresie polityki migracyjnej. Z punktu widzenia tematyki przestępczości cudzoziemców, warto rzucić okiem na część IV – Integracja cudzoziemców. Zgodnie z treścią projektu, integracją jest „zapewnienie harmonijnego współistnienia cudzoziemców w polskim społeczeństwie8. Autorzy projektu zwracają uwagę na to, że na drodze spójności społecznej stać może nieznajomość lub niestosowanie się przez część populacji do „zasad prawnych lub współżycia społecznego9. Niewątpliwie jako przejaw tego zjawiska, można zakwalifikować przestępczość cudzoziemców. Przestępczość jest przecież, w uproszczeniu, niczym innym jak niestosowaniem się do norm przewidzianych w systemie prawa karnego obowiązującym na danym terytorium. W projekcie zasugerowano więc przekazywanie cudzoziemcom wiedzy na temat „elementów dotyczących polskiego porządku prawnego, obowiązujących zasad i reguł społecznych oraz polskich obyczajów” w ramach prowadzonych programów integracyjnych i kursów adaptacyjnych10. Zdaje się więc, że w ramach polityki migracyjnej Polski, uwzględniono możliwość stosowania edukacji jako środka zapobiegającego rozwojowi przestępczości. Opisane w projekcie rozwiązania są, natomiast ujęte zbyt ogólnie, aby móc rzetelnie ocenić ich wartość i potencjalną efektywność. Poza tym, należy wziąć pod uwagę, że w zmieniających się obecnie warunkach, związanych z intensyfikacją migracji na terytorium Polski, projekt polityki migracyjnej będzie wymagał rewizji przed jego uchwaleniem.

Podążając za Hélène Thiollet, pozostawiam czytelników z powyższymi informacjami jako materiałem pozwalającym wyrobić sobie własne zdanie na temat skali i charakterystyki przestępczości cudzoziemców. Można jednakże, ze spokojem powiedzieć, opierając się na statystykach – teza, że cudzoziemcy popełniają więcej przestępstw jest niczym innym aniżeli mitem.

 

Karolina Sikora

1. Thiollet, H. (red.). Migranci, migracje. O czym warto wiedzieć, by wyrobić sobie własne zdanie, Kraków 2017.

2. https://www.gov.pl/web/mswia/polityka-migracyjna-polski–diagnoza-stanu-wyjsciowego, https://www.gov.pl/web/mswia/projekt-uchwaly-rady-ministrow-w-sprawie-przyjecia-dokumentu-polityka-migracyjna-polski–kierunki-dzialan-2021-2022-id179.

3. Polityka migracyjna Polski – diagnoza stanu wyjściowego, s. 53.

4. https://pk.gov.pl/dzialalnosc/sprawozdania-i-statystyki/

5. Polityka migracyjna Polski – diagnoza stanu wyjściowego, s. 53.

6. Tamże.

7. Tamże, s. 54.

8. Projekt załącznika do Projektu Uchwały Rady Ministrów w przedmiocie dokumentu wykonawczego Polityka migracyjna Polski – kierunki działań 2021-2022, s. 13.

9. Tamże.

10. Tamże, s. 16.

Trzecie wydanie czasopisma „PostPenit”, a w nim m.in. wywiad z Prezes Zarządu oraz nowymi Pełnomocnikami Zarządu, a także artykuły poświęcone tematyce psychologicznej i prawnej.

NUMER 6

Drugie wydanie odnowionego czasopisma „PostPenit”, a w nim m.in. wywiad z inspektorem Mariuszem Ciarką, Rzecznikiem Prasowym Komendy Głównej Policji, rozważania na temat rodzicielstwa, omówienie kwestii prawnych związanych z funkcjami kar, felieton „Z sali rozpraw”, o traumie w czasach pandemii i co nieco o przemocy seksualnej.

NUMER 5

Pierwsze wydanie nowej odsłony czasopisma „PostPenit”, które jest połączeniem jego poprzedniej wersji oraz „Ways to Go”. Świeże spojrzenie na tematykę penitencjarystyki.

NUMER 4

Wydanie poświęcone w dużej części ofiarom przestępstw i przyczynom powstawania patologii w rodzinach. Także II edycja Konkursu dla Osadzonych.

NUMER 3

W numerze wywiad z Karoliną Sikorą na temat m. in. skazanych działających pro bono oraz materiały publikacje dotyczące problemu resocjalizacji.

NUMER 2

W numerze kilka tematów poświęconych dzieciom skazanych i wpływie osadzonego rodzica na ich rozwój emocjonalny i społeczny.

NUMER 1

W Państwa ręce oddajemy pierwszy numer gazety kolportowanej wyłącznie na terenie jednostek penitencjarnych z przeznaczeniem dla osób pozbawionych wolności.

– To chyba pierwsza taka inicjatywa w Europie – mówi Izabela Jarczewska, przedstawiciel Stowarzyszenia wydającego czasopismo. – Mam nadzieję, że spotka się z zainteresowaniem tej specyficznej grupy czytelników i wyrozumiałością Służby Więziennej.

Czasopismo jest bezpłatne, będzie dostępne na oddziałach mieszkalnych, w świetlicach i poczekalniach przy salach widzeń.

Wszelkie prawa zastrzeżone
Menu