Trójkąt dramatyczny

Co to jest trójkąt dramatyczny i jakie są w nim role?

Trójkąt dramatyczny, inaczej zwany trójkątem Karpmana jest to koncepcja opisująca role, które ludzie mogą przyjąć w relacjach. Pomysłodawcą tego modelu interakcji międzyludzkich był Stephen B. Karpman.

Trójkąt odwzorowuje rodzaj destrukcyjnej interakcji, która może wystąpić między osobami będącymi w konflikcie. Role jakie można przyjąć, będąc w trójkącie dramatycznym to rola Ratownika, Ofiary i Prześladowcy. Charakterystyczną cechą odgrywania tych ról jest to, że jeśli jedna osoba wchodzi w jedną z ról, inne osoby niejako przyjmują komplementarną jej pozycję. Przyjmowanie ról może być naprzemienne i nie jest świadome. Początkowo wchodzimy w tę rolę, do której najczęściej jesteśmy przyzwyczajeni.

Karpman umieścił te trzy wyżej wspomniane role na odwróconym trójkącie i nazwał je trzema aspektami/twarzami dramatu.

Ofiara: W tym modelu nie ma ona reprezentować rzeczywistej ofiary, ale raczej kogoś, kto się tak czuje lub zachowuje. Osoba pełniąca rolę ofiary stara się przekonać siebie i innych, że nic nie da się zrobić, wszystkie próby zmiany sytuacji, mimo wielkiego wysiłku są daremne. Jedną z korzyści płynącą z tej postawy jest unikanie realnej zmiany i stanięcia „twarzą w twarz” z problemem. Postawę Ofiary możemy określić słowami: „Biedny ja!” „Jestem bezradny i bezsilny”. Ofiara czuje się prześladowana, bezradna, beznadziejna, bezsilna, zawstydzona. Wydaje się niezdolna do podejmowania decyzji, rozwiązywania problemów i czerpania przyjemności z życia.

Ratownik: Postawę Ratownika/Wybawcy można określić słowami: „Pozwól, że ci pomogę”, „Potrzebujesz mojej pomocy”. Rola ta jest odgrywana przez osoby, które przejmują odpowiedzialność za innych ludzi i mają tendencje do wyręczania. Jest to częste zjawisko u osób, których partner mierzy się z uzależnieniem.  Bywa tak, że jeśli chęć niesienia pomocy przez Ratownika nie zostanie przyjęta może zareagować złością. Takie „ratowanie” ma jednak negatywne skutki, ponieważ utrzymuje ofiarę w zależności i chroni ją przed doświadczeniem konsekwencji swoich wyborów. Wybawca skupiając się na ofierze, odwraca swoją uwagę od własnych uczuć i przeżyć.

Prześladowca: Postawę Prześladowcy można opisać słowami: „To wszystko twoja wina”. Prześladowca kontroluje, obwinia, jest krytyczny, opresyjny, wściekły.

Przykładowe scenariusze

Najczęściej trójkąt rozpoczyna Ratownik. Wybawca zaczyna zaspokajanie potrzeby ofiary, mimo, że nie został o to poproszony, a odmowę pomocy traktuje jako obrazę. Pojawiają się zachowania takie jak: myślenie, mówienie i decydowanie za Ofiarę. Wspiera ją kosztem siebie i unieważnia własne potrzeby. W konsekwencji więc Wybawca czuje, że robi wszystko dla innych kosztem siebie, zaczyna czuć się jak Ofiara, narasta w nim frustracja. Tłumiona frustracja może zacząć powodować wybuchy gniewu a emocje nie mogą znaleźć ujścia i mogą zacząć się niekontrolowane, agresywne zachowania. W konsekwencji Ratownik może stać się Prześladowcą.

Ofiara, przyjmując na siebie ciosy i nadstawiają drugi policzek, jest postrzegana jako „zadręczona” przez rodzinne otoczenie. Ofiara również może źle mówić o własnej osobie oraz być niezdecydowana, niezdarna. Stopniowo narasta w niej niechęć do otaczających ją osób, rodziny, bliskich, a zaistniała sytuacja zaczyna ją męczyć.  Nagromadzone niezadowolenie musi więc znaleźć swoje ujście. Ofiara może więc przejść w rolę prześladowcy.  Z jednej strony wchodząc w interakcję z ofiarą można przybrać pozę Ratownika, z drugiej zaś w bliskiej osobie może pojawić się chęć krytyki Ofiary, przez co można wejść w rolę Prześladowcy.

Przypowieść o motylu

Zobrazowaniem i podsumowaniem Trójkąta Dramatycznego, może być dość popularna Przypowieść o Motylu i Człowieku:

“Kokon długo leżał nieruchomo bez żadnych zmian… aż pewnego dnia pojawiła się w nim mała dziurka. Przechodzący człowiek zatrzymał się i zaczął obserwować, co się dalej stanie. Stał przez kilka godzin i obserwował motyla próbującego wydostać się przez małą szczelinę. Mijały kolejne godziny, a motyl jakby zatrzymał się w swoich wysiłkach. Otwór nic się nie zmienił i nadal był mały. Wydawało się, że motyl zrobił już wszystko, co mógł, i na nic więcej nie ma już siły. W końcu człowiek zdecydował, że pomoże motylowi. Wziął scyzoryk i przeciął kokon, a uwolniony motyl natychmiast z niego wyszedł…, ale jego ciało było słabe a skrzydła nierozwinięte i ledwo się poruszały. Człowiek nadal obserwował motyla. Myślał, że jego skrzydła zaraz się wyprostują, staną się silniejsze i motyl zacznie latać… Ale nic takiego się nie wydarzyło. Przez resztę swojego krótkiego życia motyl ciągnął słabe ciało po ziemi. Skrzydła się nie wyprostowały. Motyl nigdy nie poleciał… A wszystko dlatego, że człowiek chciał mu pomóc, ale nie rozumiał, że motyl musi sam wyjść przez małą dziurkę w kokonie.”1 https://prekognicja.pl/przypowiesci/kokon-motyla-trudnosci-zycia/

Czy da się wyjść z trójkąta dramatycznego?

Pojawienie się odgrywania ról w Trójkącie Dramatycznym bierze się z deficytów, mających swoje źródło w niezaspokojonych w potrzebach z dzieciństwa.

W odpowiedzi na Trójkąt Dramatyczny powstał więc Trójkąt Zwycięzcy, autorstwa Ace’a Choya –zastępujący deficyty zasobami. Pozycja Ofiary wynika z braku posiadania umiejętności rozwiązywania problemów. Ofiara mogłaby wyjść ze swojej roli a i skoncentrować się na rozwinięciu umiejętności samodzielnego działania. Dzięki temu Ofiara może stać się Wrażliwym. Ratownik, poprzez uczenie się słuchania ma szansę na usłyszenie prawdziwych potrzeb innych ludzi i dzięki temu może stać się Opiekunem. Prześladowca dzięki rozwijaniu umiejętności asertywnego komunikowania swoich potrzeb ma szansę na zostanie Asertywnym.

Relacje międzyludzkie potrafią być skomplikowane. Często ludzie przybierają rolę, nie zdając sobie z tego sprawy. Trójkąt Dramatyczny pokazuje, że potrafimy wpływać na siebie niezwykle silnie i jesteśmy uzależnieni od wzajemnej pomocy. Trójkąt Zwycięzcy, który jest niejako odpowiedzią na Trójkąt Dramatyczny daje nam obraz tego, iż jesteśmy w stanie zmienić czy bardziej zmodyfikować swoje role tak, aby stały się bardziej pozytywne zarówno dla nas jak i naszych najbliższych oraz otoczenia.

Magdalena Kępka
  • 1
    https://prekognicja.pl/przypowiesci/kokon-motyla-trudnosci-zycia/
Trzecie wydanie czasopisma „PostPenit”, a w nim m.in. wywiad z Prezes Zarządu oraz nowymi Pełnomocnikami Zarządu, a także artykuły poświęcone tematyce psychologicznej i prawnej.

NUMER 6

Drugie wydanie odnowionego czasopisma „PostPenit”, a w nim m.in. wywiad z inspektorem Mariuszem Ciarką, Rzecznikiem Prasowym Komendy Głównej Policji, rozważania na temat rodzicielstwa, omówienie kwestii prawnych związanych z funkcjami kar, felieton „Z sali rozpraw”, o traumie w czasach pandemii i co nieco o przemocy seksualnej.

NUMER 5

Pierwsze wydanie nowej odsłony czasopisma „PostPenit”, które jest połączeniem jego poprzedniej wersji oraz „Ways to Go”. Świeże spojrzenie na tematykę penitencjarystyki.

NUMER 4

Wydanie poświęcone w dużej części ofiarom przestępstw i przyczynom powstawania patologii w rodzinach. Także II edycja Konkursu dla Osadzonych.

NUMER 3

W numerze wywiad z Karoliną Sikorą na temat m. in. skazanych działających pro bono oraz materiały publikacje dotyczące problemu resocjalizacji.

NUMER 2

W numerze kilka tematów poświęconych dzieciom skazanych i wpływie osadzonego rodzica na ich rozwój emocjonalny i społeczny.

NUMER 1

W Państwa ręce oddajemy pierwszy numer gazety kolportowanej wyłącznie na terenie jednostek penitencjarnych z przeznaczeniem dla osób pozbawionych wolności.

– To chyba pierwsza taka inicjatywa w Europie – mówi Izabela Jarczewska, przedstawiciel Stowarzyszenia wydającego czasopismo. – Mam nadzieję, że spotka się z zainteresowaniem tej specyficznej grupy czytelników i wyrozumiałością Służby Więziennej.

Czasopismo jest bezpłatne, będzie dostępne na oddziałach mieszkalnych, w świetlicach i poczekalniach przy salach widzeń.

Wszelkie prawa zastrzeżone
Menu